xronos.gr // Culture

Δευτέρα, 25.10.2004
Ο Χρόνος να αντέχει στο χρόνο με πρωτιές!

"Η εφημεριδα μου δεν υπήρξε φερεφωνο εξουσίας" τόνισε ο εκδότης Αλέξανδρος Φανφάνης που αφιερωσε την εκδήλωση στους συνεργάτες που δεν ζουν... Η πολυεπίπεδη προσέγγιση στο έργο του Νίκου Λυγερού με την αυθεντική ματιά τριών ομιλητών του περιφερειάρχη Μιχάλη Αγγελόπουλου, του πανεπιστημιακού Θεοχάρη Δαλακούρα του τραγουδοποιού Θανάση Γκαϊφύλλια εντυπωσιασε το κοινό. Ακούστηκαν ευχές του Νίκου Κωνσταντόπουλου, Παντελή Βούλγαρη, Δημ. Κολλάτου, Βιργινίας Τσουδερού, Χρήστου Θηβαίου, Νίκου Μουρατίδη, Διον. Μπουλούκου, Άννας Καραμάνου, Λαυρ. Μαχαιρίτσα κ.α.

Ο Χρόνος να αντέχει στο χρόνο με πρωτιές!Αθρόα προσέλευση του κοινού, συμμετοχή των τοπικών αρχών και των πολυπληθών φίλων της εφημερίδας αυτής που έσπευσαν να συνεορτάσουν το μεγάλο γεγονός των γενεθλίων για τα 40 χρόνια ανελλιπούς πατρουσίας αυτής της εφημερίδας στην ζωή της Θράκης και παράλληλα να γίνουν συμμέτοχοι της υψηλής πνευματικής και πολιτιστικής βραδιάς που άφησε μια άλλη αίσθηση ποιότητας και ευφροσύνης σε όσους την έζησαν.

Με μέτρο, με εκπλήξεις, με γάργαρες φωνές και πολύ επειλεγμένο ρεπερτόριο της Σουζάνας και Ελενας Βουγιουκλή που ξεχωρίζουν καλλιτεχνικά σε μια πορεία απαιτήσεων, με εισηγητές που ανέβασαν το επίπεδο προβληματισμού και προσέγισης των μηνυμάτων που εκπέμπει μέσα από το έργο του ο Νίκος Λυγερός αλλά και με ένα θεατρικό, αληθινή έκπληξη, όπου διαδραματιζόταν επί σκηνής η μαγεία του θεάτρου που μας έλειψε.

Μια εκδήλωση που όπως την έζησαν οι περισσότεροι μας μετέφερε αλλού, σε μονοπάτια αληθινής τέχνης, με φιλοσοφικές προσεγγίσεις με στιγμές απώτατης ικανοποίησης και ένα αποτέλεσμα που η γεύση του θα μείνει αναλοίωτη. Ο χώρος του ΡΕΞ ήταν ο πιο κατάλληλος και οι άνθρωποι που συνεργάστηκαν βοήθησαν ώστε εικαστικά και τεχνικά να γίνει κάτι πέρα από το γνωστό μέτρο της Κομοτηνής και όπως υποσχέθηκε η αρχισυντάκτρια της εφημερίδας η χρονιά αυτή θα γιορτασθεί και με άλλες ενότητες εκδηλώσεων με αναφορά την οικολογία και την ματιά ανθρώπων που εξκειδικευμένα μελετούν την Θράκη, με τα εικαστικά, την φωτογραφία, το θέατρο,τις βιβλιοπαρουσιάσεις και το αντάμωμα καλλιτεχνών και δημοσιογράφων που έλκουν την καταγωγή τους από την περιοχή ώστε να γίνει προσπάθεια επανασύνδεσής τους με τις ρίζες τους.


Η εκδήλωση ξεκίνησε με την ομιλία του εκδότη και διευθυντή Αλέξανδρου Φανφάνη που ήταν συγκινημένος γιατί θα έπρεπε να ανατρέξει τέσσερις δεκαετίες πίσω και να αποδόσει σε συντομία κομμάτια της ζωής του ταυτισμένα με την δράση της ασυμβίβαστης εφημερίδας που δημιούργησε καταφέρνοντας να κατακτήσει την κοινή γνωμη και να σταθεί στην κυκλοφοριακή πρωτιά.

Στους συνεργάτες που δεν ζουν ήταν αφιερωμένη η χθεσινή εκδήλωση. Στον Κομοτηναίο λόγιο και αγωνιστή Αθανάσιο Αθανασιάδη, τον λαογράφο και ιστορικό Αντώνη Ρωσσίδη, τον καθηγητή, ιστορικό Γεώργιο Μέγα και άλλους εκλεκτούς ανθρώπους που λάμπρυναν με το χειρόγραφό τους τις σελίδες του "Χρόνου". Δημοσιεύουμε τον χαιρετισμό αυτό που ήταν λιτός και περιεκτικός.

"Γιορτάζοντας φέτος τα 40 χρόνια από την ίδρυση του "Χρόνου" που εκδόθηκε για πρώτη φορά στις 3 Σεπτεμβρίου του 1964 κι έκτοτε κυκλοφορεί ανελλιπώς, αποφασίσαμε την μεγάλη για μας αυτή επέτειο να την γιορτάσουμε με διάφορες εκδηλώσεις πολιτιστικού περιεχομένου αρχίζοντας από την σημερινή.

Γυρίζοντας την μνήμη σαράντα χρόνια πίσω, με νοσταλγία φέρνω στο νου τους οραματισμούς μου για έκδοση μιας καθημερινής εφημερίδας, αφού οι μέχρι τότε εκδιδόμενες στην Κομοτηνή ήταν εβδομαδιαίες. 'Όλες οι προσπάθειες που έγιναν στο παρελθόν για έκδοση καθημερινής εφημερίδας απέβησαν άκαρπες, μία μάλιστα, η "Χαραυγή" είχε και τραγική κατάληξη για ένα των εκδοτών της... Νεαρός την εποχή εκείνη, μόλις επέστρεψα από τον στρατό, αποφάσισα την έκδοση μιας εφημερίδας που θα ξέφευγε από τα τετριμμένα.

Που δεν θα ήταν προσκολλημένη σε κάποιο κόμμα ή πολιτευτή, αλλά θα βοηθούσε την κοινή γνώμη να ξεφύγει από τον αποπροσανατολισμό που έντεχνα δημιουργούσε τότε, το τοπικό πολιτικό και οικονομικό κατεστημένο. Μόνο έτσι θα έβλεπε κατάματα την πραγματικότητα, τον παραγκωνισμό και την κακομοιριά του τόπου. Επιλέχθηκε το όνομα ΧΡΟΝΟΣ, γιατί συνδέεται με τις μεγαλύτερες και επιτυχημένες εφημερίδες στον κόσμο. Χρόνος είναι οι Τάϊμς στη Νέα Υόρκη, στο Λονδίνο, Τέμπο στην Ιταλία, Ισβέστια στην Μόσχα κλπ.


Η έκδοση πραγματοποιήθηκε στο μικρό τυπογραφείο του πατέρα μου Σταύρου Φανφάνη, στην οδό Κασκύρου και μετέπειτα Καβείρων, με τα πρωτόγονα μέσα της εποχής, κάτι που θορύβησε αρκετούς που δεν ήθελαν έλεγχο και κριτική. Αυτό είχε τα ευεργετικά του αποτελέσματα γιατί η νέα εφημερίδα αγκαλιάστηκε από τον κόσμο μας, που διψούσε για σωστή πληροφόρηση αλλά και για τις θέσεις που έπαιρνε πάντα "ο Χρόνος" στα τοπικά και εθνικά προβλήματα που υπέβοσκαν στην Ροδόπη.
Η έκδοσή του πέρασε από συμπληγάδες πέτρες. Διέσχισε δρόμους δύσβατους, όπου οι κακοτοπιές παραμόνευαν σε κάθε του βήμα έτοιμες να τον κατασπαράξουν!..

Οι πόρτες της ενημέρωσης ήταν κλειστές από παντού, αλλά άντεξε και πέτυχε την αποστολή του. Ο αυθορμητισμός, η ζωντάνια αλλά και η απήχηση που είχε στο κοινό αλλά και στους τοπικούς ταγούς η έκδοση του "Χρόνου" τον έκανε να αγαπηθεί και ν΄ αποκτήσει όχι μόνο αναγνωστικό κοινό πάνω στο οποίο στηρίχθηκε αλλά και σωστούς συνεργάτες: Τον Κομοτηναίο λόγιο και αγωνιστή Αθανάσιο Αθανασιάδη, τον λαογράφο και ιστορικό Αντώνη Ρωσσίδη, τον καθηγητή, ιστορικό Γεώργιο Μέγα και πολλούς γνωστούς δημοσιογράφους της Αθήνας που τώρα δεν βρίσκονται στην ζωή και στην μνήμη τους αφιερώνεται η βραδιά αυτή.

Στην πορεία του "ο Χρόνος" έδεσε την ύπαρξη του με την ζωή την κίνηση και την ανάπτυξη της Κομοτηνής και της Ροδόπης. Έδωσε μάχες για την ίδρυση του Δημοκριτείου πανεπιστημίου Θράκης, της βιομηχανικής περιοχής, στο να καθιερωθεί Κομοτηνή ως διοικητικό κέντρο της Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης, πρωτοστάτησε σε όλα τα σημερινά μικρά ή μεγάλα επιτεύγματα που κατακτήθηκαν με έντονους και επίπονους δημοσιογραφικούς αγώνες. Ο "Χρόνος", έγινε το αποκούμπι και η φωνή διαμαρτυρίας και συμπαράστασης κάθε αδικημένου. Δεν λειτούργησε ποτέ ως "φερέφωνο" εξουσίας.


Το 1966 γίνεται το πρώτο άλμα για τα τότε δεδομένα στην έκδοσή του, αφού εγκαταλείπει την βασανιστική μέθοδο του Γουτεμβέργιου και εγκαθιστά την πρώτη λινοτυπική μηχανή στην Θράκη. Τότε δίνεται πλέον ώθηση στον εμπλουτισμό της ύλης και της εμφάνισής του. Στο διάστημα της πολυτάραχης ζωής του ο "Χρόνος" έζησε αποστασίες, δικτατορίες και όλους τους μεγάλους σταθμούς στην νεώτερη πολιτική ζωή του τόπου.

Συκοφαντήθηκε και διαβλήθηκε, δοκίμασε τα στρατοδικεία δικτατορίας και τα συντονισμένα δικαστήρια πολιτικών, κομματικών και οικονομικών παραγόντων των τότε καταστάσεων που όταν αντιλαμβάνονταν ότι δεν μπορούσαν να τον ποδηγετήσουν, εφάρμοζαν μεθόδους και συστήματα εξαφάνισής του. Δύσκολες εποχές κι όμως άντεξε.

Όλα αυτά άνδρωσαν και δυνάμωσαν τον "Χρόνο" και σήμερα παρά τα 40 χρόνια ζωής του συνεχίζει ακάθεκτα μια πορεία νέων κατακτήσεων και επιτυχιών στην συνείδηση του αναγνώστη. Όλοι όσοι εργαζόμαστε και μοχθούμε νύχτα μέρα, προσπαθούμε να τον διατηρούμε πάντα νέο και ζωντανό. Να είναι ελκυστικός και να βελτιώνεται συνεχώς αφουγκραζόμενος το περιβάλλον του.

Σήμερα ο "Χρόνος" λειτουργεί όπως ακριβώς οι μεγάλες εφημερίδες της χώρας. Είναι ένα ζωντανό κύτταρο που καθημερινά δίνει εξετάσεις στην τοπική κοινωνία. Έχει άξια στελέχωση και καταξιωμένους συνεργάτες. Η φήμη του ξεπέρασε το πανελλήνιο. Τα γραφόμενά του γίνονται αντικείμενο σχολιασμών στις γειτονικές χώρες. Τα άρθρα του παρακολουθούνται στην Αθήνα με ενδιαφέρον και πολλές φορές προβληματίζουν.


Τα κείμενά του αποτελούν την σύγχρονη βιβλιογραφία και τα ρεπορτάζ του, δίνουν τροφή σε πάρα πολλές κεντρικές εφημερίδες. Σαν επιχείρηση είναι αυτοδύναμη και δεν στηρίχθηκε ποτέ σε δανεισμούς επιδοτήσεις, επιχορηγήσεις.

Ο ΧΡΟΝΟΣ ταξιδεύει καθημερινά μέσα από το διαδίκτυο στα πέρατα του κόσμου και η ιστοσελίδα του είναι δεύτερη σε επισκεψιμότητα μετά του Δημοκριτείου πανεπιστημίου. Είναι πρώτη σε κυκλοφορία εφημερίδα στην Κομοτηνή και με διαφορά. Πρώτη στην ανατολική Μακεδονία και Θράκη σε νομούς πολύ μεγαλύτερους και με ομοιογενή πληθυσμό. Δεύτερη αναλογικά στην Βόρειο Ελλάδα".

Η παρουσία του μουσικού μέρους με τις κόρες του καθηγητή της πολυτεχνικής σχολής Θωμά Βουγιουκλή Ελενη και Σουζάνα ήταν η πιο μελωδική έναρξη εκδήλωσης που θα μπορούσε να γίνιςε όπως και η σκηνοθετική αντιληψη και οι φωτισμοί που χρησιμοπιοιήθηκαν ένω ένα μαυρο πιανο με ουράκ και κιθάρα έντυσαν μουσικά την συναυλία που κρατήθηκε στα ευρηματικά φωνητικά και σε μια ποικιλία ιδιαίτερα απαιτητικού ρεπερτορίου που σπανια έχουμε την δυνατότητα να ακούσουμε ζωντανά.

Ένα τραγούδι αφιερώθηκε στον Μάνο Χατζηδάκη που σαν χθες ήταν η γενέθλια μέρα του ενώ φέτος συμπληρώνονται δέκα χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου Θρακιώτη συνθέτη.

"Οι σκιές του πύργου" και "στο σταυροδρόμι του γαλάζιου" άνοιξαν τον ορίζοντα της συζήτησης

Τα δύο θεατρικά έργα του Νίκου Λυγερού «Οι σκιές του Πύργου» και «Στο σταυροδρόμι του γαλάζιου» ήταν αυτά που θεατροποιήθηκαν με την ματιά και την ευρηματική σκηνοθετική άποψη του Λούη Γκόμεζμπεκ που ομολογουμένως ήταν η έκπληξη για τους περισσότερους. Ο καθηγητής της Νομικής σχολής Θεοχάρης Δαλακούρας αναφερόμενος στα μηνύματα των έργων με ιδιαίτερη γλαφυρότητα και εμβάθυνση τόνισε:


"Στην εποχή μας ο λόγος που παράγεται σαφώς είναι λιγότερος από αυτόν που περιμένουμε με βάση την παράδοσή μας και την γλωσσική επάρκειά μας. Και στα δύο έργα ο συγγραφέας προωθεί πολιτισμό και κυρίως παράγει πολυσήμαντο λόγο. Αν και είδε στο πρώτο κομμάτι ότι αυτό που διοχετεύεται στο κοινό δεν είναι μόνο αυτό που φαίνεται εκ πρώτης όψεως, το πρώτο επίπεδο, αλλά κυρίως τα πολλαπλά επίπεδα που κρύβονται πίσω από την σκηνή, πίσω από τον πρώτο λόγο, θυμίζει λίγο τα βασικά δεδομένα της φιλοσοφίας τα οποία φαίνεται ότι τα γνωρίζει ο συγγραφέας.

Θυμίζει λίγο τα μηνύματα που προσπάθησε τον προηγούμενο αιώνα να περάσει ο Βίτκεν Στάϊν για την γλώσσα και το νόημα της γλώσσας. Όταν έλεγε ότι αν ρωτήσουμε οποιονδήποτε στην αίθουσα αυτή τι χρώμα έχει το χιόνι, η απάντηση θα είναι λευκό. Το χιόνι όμως δεν είναι μόνο λευκό. Είναι και γκρι και πιο σκούρο, αλλάζει χρώματα όπως ακριβώς ο λόγος και τα νοήματά του. Αυτό το παράγει και το προωθεί με πλήρη επάρκεια ο συγγραφέας και είναι ένα από τα κλασικά δεδομένα του".

Ο τραγουδοποιός Θανάσης Γκαϊφύλλιας τόνισε ότι πρόκειται για κείμενο πολυεπίπεδο που χρειάζεται οπωσδήποτε αναγνώστες με επάρκεια. Παρόλα αυτά κάθε φράση από αυτό το φιλοσοφικό θέατρο, είναι μία αφορμή για μεγάλη συζήτηση. Ο καθένας θα εντυπωσιαστεί ή θα προσλάβει πράγματα που θα τον αγγίξουν που έχουν σχέση με την δική του την ζωή. Εγώ έμεινα σε μερικά σημεία και έμεινα διαβάζοντάς τα για πολύ ώρα, σκεπτόμενος ότι αγγίζουν σε ατομικό αλλά και σε συλλογικό επίπεδο όπως ένα σημείο όπου πολύ σωστά λέει ο κ. Λυγερός, πώς όταν η ζωή καταντάει άθλια, κανείς δεν έχει δεν έχει το δικαίωμα να υποχρεώσει κάποιον να ζήσει.


Αυτό με άγγιξε και σε προσωπικό επίπεδο, αλλά σκεφτόμουν και όλους αυτούς τους ανθρώπους που μέσα στην αθλιότητά τους γίνονται "ζωντανές βόμβες". Ένα κείμενο που παίζει με τον χρόνο αδυσώπητα και μιλάει για τις μνήμες, παρομοιάζοντάς τες σαν ένα βράχο που πάνω του πέφτει, ματώνει και πεθαίνει η λήθη. Γι’ αυτό και η μνήμη είναι ματωμένη. Και καταλήγει στο ότι: "αφού θυμάμαι, υπάρχω".

Αλλά σίγουρα ο κάθε αναγνώστης θα προσλάβει τα δικά του νοήματα από το έργο του κ. Λυγερού. Ένα έργο που αξίζει τον κόπο γιατί είναι μία πνευματική άσκηση. Και καθώς το διάβαζα, από την μέση και μετά, ήμουν βέβαιος ότι θα το αξιοποιούσε ίσως τόσο καλά όσο και ο Λούη, ο Μπέργκμαν".

Ο γενικός γραμματέας της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης
Μιχάλης Αγελόπουλος, που τίμησε με την παρουσία του το πάνελ των ομιλητών αν το πρόγραμμά του τον ήθελε να είναι στην Αθήνα, προσέγγισε με ιδιάιερη εμβρύθεια τα δύο έργα τονίζοντας: "Το γεγονός ότι ο «Χρόνος» επέλεξε να γιορτάσει τα 40 χρόνια από την ίδρυσή του, τα 40 χρόνια προσφοράς του στην ενημέρωση, με ένα κύκλο πολιτιστικών εκδηλώσεων, αποτυπώνει την υψηλή αντίληψη με την οποία ο εκδότης και οι συνεργάτες του επιτελούν το λειτούργημα τους.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το επίπεδο και η ποιότητα του τύπου αποτελούν άσφαλτο δείκτη του πολιτισμού μιας χώρας. Ο τοπικός Τύπος αντανακλά το επίπεδο των τοπικών κοινωνιών αναδεικνύοντας τα προβλήματα και τους προβληματισμούς τους, τις ανάγκες και τις προσδοκίες τους, τα γεγονότα και τα πρόσωπα που φωτογραφίζουν την καθημερινότητα και τη δυναμική τους.


Το ρόλο αυτό επιβεβαιώνει καθημερινά ο «Χρόνος», μέσα από τη μακρά πορεία και συνδρομή του στα δρώμενα της πόλης και της περιφέρειας. Ιδιαίτερα εύστοχη ήταν η επιλογή του εκδότη να αφιερώσει τη σημερινή εκδήλωση στην αθέατη πλευρά – τη λογοτεχνική πλευρά – ενός πολυσχιδούς Έλληνα που τιμά το ελληνικό όνομα στην Ευρώπη.

Το βιβλίο του Νίκου Λυγερού απαρτίζεται από δύο ανεξάρτητα και ταυτόχρονα συναφή έργα, δύο θεατρικά κείμενα, αν και προσωπικά θα τα χαρακτήριζα «κινηματογραφικά ποιήματα». Ο Νίκος Λυγερός χρησιμοποιεί το διάλογο και τη σεναριακή δομή για να ξεδιπλώσει στοχασμούς πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη. Με γλώσσα καθημερινή και γραφή ελλειπτική με διάλογους στιλπνής επιγραμματικότητας και βαθιά ποιητική διάθεση επιχειρεί μια οντολογική τομή μέσα και ταυτόχρονα πέρα από την καθημερινότητα.

Δεν αφηγείται, αφουγκράζεται. Κυρίαρχο στοιχείο του βιβλίου του είναι ο ωκεανός, ο χρόνος διάσπαρτος από νησιά και ανθρώπινες υπάρξεις σε φόντο γαλάζιο και μαύρο. Μίλησα πιο πριν για κινηματογραφικά ποιήματα γιατί η τεχνική του Νίκου Λυγερού αφενός παραπέμπει σε μια ταινία που ξετυλίγεται καρέ – καρέ αφετέρου προσομοιάζει στην ελλειπτική γραφή της σύγχρονης ποίησης.
Ουσιαστικά μας προβάλλει και μας υποβάλλει σε μια σειρά από σλάϊτς εσωτερικού φωτισμού, στόχος των οποίων είναι να πυροδοτήσουν μια αλυσιδωτή αντίδραση συναισθημάτων και σκέψεων στον αναγνώστη ακροατή.

Πρόκειται για απαιτητικά κείμενα με την έννοια ότι δε συγχωρούν την πνευματική ραθυμία την ηθική νωχέλεια, το ψυχολογικό βόλεμα. Ο Νίκος Λυγερός απευθύνεται σε ανήσυχους ανθρώπους όχι σε εφησυχασμένους καταναλωτές. Σε επαρκείς αναγνώστες, για να χρησιμοποιήσω τη γνωστή έκφραση του Αντρέ Ζιντ, που αισθάνονται και μάλιστα βιώνουν όπως αυτός την αγωνία της ύπαρξης και της νοσταλγίας της λύτρωσης. Θυμούμαι ένα στίχο του Μπωντλαίρ που χρησιμοποίησε ο Τ. Έλιοτ στην «Έρημη χώρα» του: «Εσύ υποκριτή αναγνώστη, όμοιέ μου, αδερφέ μου».


Τον όμοιο και αδερφό αναζητούν τα κείμενα του Νίκου Λυγερού καλώντας τον να πάψει να είναι ένας υποκριτής αναγνώστης.
Ένας άλλος ποιητής που περασμένου αιώνα ο W.H. Anden έγραφε ανάμεσα στους δύο πολέμους: «αν στ’ αλήθεια θέλουμε να ζήσουμε, είναι καλύτερα να αρχίσουμε τώρα αμέσως. Αν πάλι δε το θέλουμε, δεν πειράζει. Αλλά καλύτερα να αρχίσουμε να πεθαίνουμε».

Ο τόνος αυτός του επείγοντος, του επιτακτικού που θέλει να ενεργοποιήσει συνειδήσεις εν υπνώσει, χαρακτηρίζει και το ύφος του Νίκου Λυγερού όταν λόγου χάρη μας λέει δια στόματος ενός εκ των ηρώων του: «Η αξία της ζωής είναι ο θάνατος και η αξία του θανάτου είναι η μνήμη». Μόνον που ο μέσος σύγχρονος άνθρωπος μοιάζει να ξορκίζει σπασμωδικά από μέσα του το φάσμα του θανάτου και να μην έχει μνήμη. Καταφεύγει στην επιδερμικότητα, την πολύχρωμη επιφάνεια της καθημερινότητας, αποφεύγοντας τα μεγάλα υπαρξιακά προβλήματα που είναι οι πραγματικοί πρωταγωνιστές του θεατρικού πεδίου του Νίκου Λυγερού: το θάνατο και τη απώλεια, τη μνήμη και την αγάπη, τον πανδαμάτορα χρόνο και τη φθορά του εγώ, το άγχος και το άγχος της ζωής.

Το πραγματικό θέατρο – από τους αρχαίους Έλληνες ως τις μέρες μας – υπήρξε πάντα κατεξοχήν τραγικό και εν τέλει μεταφυσικό. Ίσως γι’ αυτό ο συγγραφέας καταφεύγει στη θεατρική φόρμα που χωρά καλύτερα την υπαρξιακή του αγωνία και τη μεταφυσική του αναζήτηση. Ο κεντρικός ήρωας στις «Σκιές του Πύργου» ο Χρήστος, (μια παρήχηση του Χριστού) λέει σε κάποιο σημείο κάτι φαινομενικά παράδοξο: «Δεν είμαι κανένας, είμαι μόνο όλοι». Ένας Γερμανός μυστικιστής του 15ου αιώνα ο Μετρ Εκάρτ διατύπωνε μια απρόσμενα όμοια σύσταση στον εαυτό του: «Να μην είσαι τίποτα, για να μπορείς να είσαι τα πάντα».

Αυτό ο αίτημα της υπέρβασης του εγώ διατρέχει κάθε θρησκεία και κάθε μεταφυσική καθόσον αποτελεί ένα αγωνιώδες αίτημα αθανασίας. Ούτε είναι προφανώς τυχαίο ότι τον κεντρικό ρόλο στην πλοκή των δύο κειμένων του Λυγερού κατέχει ο θάνατος. Ωστόσο κάθε μεταπραγματική φυσική, τολμώ να πω και κάθε θρησκεία, αναζητά εναγωνίως το Θεό για να βρει τελικά τον άνθρωπο. Υπάρχει στο πρώτο κείμενο του Λυγερού ένα επιφώνημα που νομίζω ότι αποτελεί και το βαθύτερο πυρήνα της σκέψης του: «Κι όμως υπάρχουν άνθρωποι με φτερά».


Ο άνθρωπος και όχι ο θάνατος είναι τελικά ο νικητής κι αυτή ακριβώς η πίστη είναι που κάνει τα κείμενα του βιβλίου αυτού, τόσο αισιόδοξα εν τέλει τόσο παρηγορητικά. Γι’ αυτό άλλωστε το τέλος και των δύο έργων συντελείται Κυριακή. Αυτές τις σκέψεις μου γέννησε το βιβλίο του Νίκου Λυγερού τις οποίες ήθελα να μοιραστώ μαζί σας. Συγχαίρω το συγγραφέα, συγχαίρω το φίλο εκδότη του «Χρόνου» για την ωραία του πρωτοβουλία".

Ο συγραφέα, σκηνοθέτης, διανοούμενος, στρατηγικός σύμβουλος, καθηγητής μαθηματικών γλωσσολογίας, και τόσα άλλα σημαντικά που κάνει ο Νίκος Λυγερός στην καθημερινότητά του, ήταν εντυπωσιακά απλός και καταλυτικός στο λόγο του που πραγματικά κέρδισε από τις πρώτες λέξεις το κοινό ζητώντας να γίνει διάλογος. Όταν του ζητήθηκε να σχολιάσει αυτή την θεατρική προσέγγιση του βιβλίου του ήταν σαφής:"

Χάρηκα πάρα πολύ, νομίζω η δουλειά που έκανε ο Λούη είναι μία διαφορετική προσέγγιση, αλλά με βοηθάει γιατί χρησιμοποιεί το ίδιο νοητικό σχήμα, δεν προσπαθεί να απλοποιήσει. Νομίζω ότι κατάλαβε ότι το απλό δεν είναι απλοϊκό, αλλά είναι πολύπλοκο. Ένιωσα όμορφα. Η ζωή είναι δύσκολη, όχι το βιβλίο.

Πόσο εύκολο είναι τελικά να μπορείς να κινείσαι με τέτοια άνεση σε τόσα πολλά επίπεδα λόγου και γραφής. Βεβαίως για εμάς δεν είναι καθόλου εύκολο, αλλά για έναν άνθρωπο που έχει τον υψηλότερο δείκτη νοημοσύνης, τον 189, σίγουρα είναι μία άλλη αντιμετώπιση.


-Δεν νομίζω να παίζει ρόλο. Βέβαια είναι δύσκολο σε μία ψηφίδα να κάνει το ψηφιδωτό. Νομίζω ότι το έργο δεν έχει ανάγκη να προσεγγιστεί, είναι πολύ κοντά σας. Όπως το είπατε νομίζω ότι ο καθένας μπορεί να βρει πράγματα σε αυτό το έργο. Είναι γραμμένο με ένα τρόπο που χρησιμοποιεί ο Ουμπέρτο Έκο, για αυτούς τουλάχιστον που έχουν δει «Το όνομα του Ρόδου», θα έλεγα ότι το επίπεδο μηδέν είναι ο κινηματογράφος.

Το επίπεδο ένα είναι αυτός που ξέρει ότι οι συνομιλίες μεταξύ δασκάλου και μαθητή αφορούν στην ουσία τον Σόϊκονς. Μετά το επίπεδο δύο σας λέει ότι οι αναφορές και όχι πια οι συνομιλίες αφορούν το έργο του Βολταίρου. Μετά η τρίτη ακόμη και την σκηνή που θεωρούμε ότι είναι ερωτική, άμα την διαβάσετε θα δείτε ότι είναι μόνο και μόνο αποσπάσματα από την Βίβλο. Αυτό που θέλω εγώ να πω είναι ότι ο Ουμπέρτο Έκο δεν επέλεξε ένα κοινό, το κοινό επιλέγει το κομμάτι που θέλει να καταλάβει.

Άρα δεν υπάρχει διάκριση. Ο καθένας κάνει ό,τι μπορεί και ό,τι θέλει, αλλά δεν μπορεί να θέλει, ότι θέλει. Ειδικά το έργο είναι δομημένο στην ιδέα ότι όλοι κοιτάζουν αλλά λίγοι βλέπουν".

Ο Κάρολος Κουν έλεγε ας αγαπήσουμε όλα όσα μας προσφέρει η σημερινή ελληνική πραγματικότητα σε σχήμα, σε ρυθμό, σε χρώμα, όλα όσα περισώζονται και αν υπάρχουν ακόμα ζωντανά γύρω μας κάποια από τον καιρό των αρχαίων. Συμφωνείτε;


-Ναι, ούτως ή άλλως εμένα με ενδιαφέρει μόνο το διαχρονικό στοιχείο. Η κόρη του Θωμά είπε για τον χρόνο, για μένα ο χρόνος, είναι πιο πολύ ένα σύμβολο του Ντοστογιέφσκι, εφόσον είχε και αυτός μία εφημερίδα που είχε το ίδιο όνομα. Λεγόταν Χρόνος. Έλεγε να είναι διαχρονικός και σύγχρονος. Εμένα με ενδιαφέρει μόνο το διαχρονικό.

Αυτός που είναι σύγχρονος πολύ γρήγορα θα ανήκει στο παρελθόν. Αυτός που είναι διαχρονικός ανήκει στο μέλλον. Θα ήθελα να μιλήσουμε λίγο για τον Λούη Γκόμεζμπεκ. Εμένα αυτό που μου άρεσε με την σκηνοθεσία, είναι κάτι που έχουμε και εμείς στην παράδοση την ελληνική. Αν έχετε προσέξει μερικά τραγούδια μας και νομίζω ότι εδώ υπάρχει πλούτος, έχουν πολύ εύθυμο ρυθμό, ενώ τα λόγια είναι τραγικά.

Και μου άρεσε πολύ η προσέγγιση του Λούη, ενώ το κείμενο δεν είναι καθόλου κωμικό και είναι μία δύσκολη φάση αυτή η σκηνή που επέλεξε, της έδωσε ένα «κωμικό» χαρακτήρα, αλλά ένα κωμικό χαρακτήρα που εγώ βλέπω και στην προσωπικότητά του. Που μας δείχνει δηλαδή ότι η τραγωδία είναι κωμική, αλλά η κωμωδία είναι τραγική. Και αυτό το μείγμα είναι ενδιαφέρον νομίζω διαχρονικά στο ελληνικό στοιχείο.

Κάτι που φαίνεται πολύ σοβαρό στην ουσία είναι αστείο. Εγώ νομίζω ότι οι άνθρωποι που θεωρούν τον εαυτό τους, όπως έλεγε και ο μικρός πρίγκιπας, πολύ σοβαροί είναι μόνο οι σοβαροί γι’ αυτούς, νομίζω ότι όντως όλα είναι ένα ψέμα. Αλλά η διαφορά γιατί υπάρχουν και διαφορές στις προσεγγίσεις, νομίζω ότι καταλαβαίνουμε ότι είμαστε άνθρωποι μόνο όταν καταλαβαίνουμε την έννοια του θανάτου.


Υπάρχουν όμως διαφορές. Είναι μερικοί άνθρωποι που θεωρούν τον εαυτό τους καταδικασμένο σε θάνατο και δύσκολα κατανοούν ότι οι άλλοι είναι καταδικασμένοι σε ζωή. Το παράδειγμα που επέλεξε ο Λούη, όταν βλέπουμε τα δύο άτομα είναι ότι ο ένας θα μείνει ζωντανός για να αντέξει τα βάσανα του άλλου. Άρα και αυτό είναι μία καταδίκη".

Υπήρξαν ερωτήσεις από το κοινό ενώ ακούστηκαν ευχές επώνυμων φίλων του "Χρόνου" ηχογραφημένα στα διαλείμματα κι ενώ άλλαζαν οι σκηνές και τα σκηνικά, ενώ ένα τραγούδι με τσουρά παρουσίασε ειδικά για το έργο ο Γιάννης Βουλτσίδης. Η εκδήλωση κράτησε δύο ώρες και ήταν πραγματικά μια άλλη όαση πολιτισμού.


Την φωτογραφική κάλυψη έκανε ο Γιάννης Τσακλίδης με ιδιαίτερο επαγγελματισμό και σεβόμενος τους φωτισμούς των σκηνών και την αυτοσυγκέντρωση των ηθοποιών.

Μ.Μ.

Μόνιμη διεύθυνση άρθρου: http://www.xronos.gr/view.cgi?newsid1098676800,45532,


Νικ. Ζωίδου 22-24, 69100 Κομοτηνή. Τηλ: 25310 22791, 25310 33255, Fax: 25310 31302. Email: xronos@xronos.gr
Copyright © «Ο ΧΡΟΝΟΣ» Καθημερινή Εφημερίδα της Κομοτηνής, 2001 - 2003. Κατασκευή: Komotini On-Line