Στρατηγικές επιπτώσεις της Συνθήκης Βερολίνου 1978

Αυτή η ζωντανή μετάδοση είναι αφιερωμένη στη Συνθήκη Βερολίνου γιατί θέλουμε να δούμε τις στρατηγικές επιπτώσεις της ακόμα και τώρα.  Το πρώτο πράγμα που πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας είναι ότι η Συνθήκη Βερολίνου προέρχεται από την ανάγκη να σταματήσει ο ρωσοτουρκικός πόλεμος. Έχει ήδη γίνει η Συνθήκη Αγίου Στεφάνου, έχουν επιβάλει οι Άγγλοι ένα casus belli στους Ρώσους για να μην μπουν στην Κωνσταντινούπολη και στη συνέχεια μπαίνουμε στη Συνθήκη του Βερολίνου το 1878. Εκεί πέρα τον πρώτο λόγο έχει ο Bismarck, βλέπουμε πώς παίζει το παιχνίδι με τους Τούρκους, τους Οθωμανούς, με τους Γάλλους, με τους Άγγλους και τα λοιπά. Αυτό που έχει σημασία είναι να καταλάβουμε ότι όταν δημιουργείται η Συνθήκη Βερολίνου που αποτελείται από 64 άρθρα, θα ασχοληθεί ιδιαίτερα με το θέμα της Βουλγαρίας. Για ποιο λόγο; Γιατί πολύ απλά ο Οθωμανική Αυτοκρατορία θέλει να αλλάξει τη Συνθήκη Αγίου Στεφάνου που έχει δημιουργήσει έναν κάθετο άξονα και να μπει οριζόντια, να έχει συνεκτικότητα, η οποία θα επιτρέπει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία να πηγαίνει έως την Αλβανία και τη Βοσνία. Αυτή η συνεκτικότητα είναι αυτό που ονομάζουμε στη συνέχεια μουσουλμανικό τόξο. Για να γίνει λοιπόν αυτή η αλλαγή πρέπει να υπάρχει ένα αντάλλαγμα. Το αντάλλαγμα που θα συμφωνηθεί μυστικά με την Αγγλία, είναι ότι θα πάρει την Κύπρο και θα δώσει τη δυνατότητα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία να έχει αυτή τη συνεκτικότητα. Όμως η Αγγλία έχει βέβαια και αυτή το πάνω χέρι λόγω του casus belli και επειδή υποστηρίζει την Τουρκία, μπορεί να ζητήσει και πράγματα τα οποία δεν ήθελε αρχικά ούτε η Τουρκία. Άρα αυτό που γίνεται είναι ότι δημιουργείται το πριγκιπάτο της Βουλγαρίας πρώτον, αλλά δημιουργείται ταυτόχρονα και η Ανατολική Ρωμυλία. Έχει ενδιαφέρον να θυμόμαστε ότι η έκφραση Ανατολική Ρωμυλία είναι επιλογή των Άγγλων. Η Ρωσία ήθελε εκείνη την εποχή να λέγεται απλώς νότια Βουλγαρία. Οι Άγγλοι ήθελαν να είναι μία αναφορά στην Ρωμυλία, γενικότερα στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και να είναι ανατολικά όπως ήταν όλη η Ρωμυλία, θα μπορούσαμε να πούμε τώρα η Ελλάδα, η Βουλγαρία με τα δεδομένα τα σημερινά. Αυτό σημαίνει λοιπόν ότι η έκφραση «Ανατολική Ρωμυλία» είναι επινόηση αγγλική. Είναι καλό να το έχουμε στο μυαλό μας, γιατί μερικές φορές μπερδευόμαστε για το ποιος παίζει ποιον ρόλο σε τέτοιες συνθήκες. Άρα θα δημιουργηθεί λοιπόν αυτή η αυτονομία, η οποία θα υπάγεται βέβαια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, θα έχει όμως ένα διαφορετικό καθεστώς. Μπορούμε να καταλάβουμε ότι η Αγγλία το βλέπει σαν τη δημιουργία μίας buffer zone που θα εξασφαλίσει ότι θα υπάρχει αυτός ο οριζόντιος άξονας, αλλά δεν θα είναι το πριγκιπάτο της Βουλγαρίας. Θα είναι μία άλλη οντότητα η οποία θα έχει πρόσβαση στο λιμάνι «Μπουργκάς» ενώ η Βουλγαρία έχει πρόσβαση στο λιμάνι της Βάρνας. Αν το δούμε με αυτόν τον τρόπο θα καταλάβουμε γιατί δημιουργείται η Δημοκρατία Ταμράς η οποία αποτελείται από δεκαεπτά (17) χωριά Πομακικά, θα γίνουν μάλιστα είκοσι ένα (21), γιατί δεν θέλει να είναι ούτε στο πλαίσιο της Ρωσίας, ούτε στο πλαίσιο της Βουλγαρίας, γιατί στον Ρωσοτουρκικό πόλεμο ήταν μαζί με τους Οθωμανούς λόγω θρησκείας και κατά συνέπεια φοβόντουσαν ότι όταν θα ‘ρθουν οι Ρώσοι και οι Βούλγαροι θα τους καταστρέψουν. Κατά συνέπεια δεν ήθελαν να είναι ούτε στο πριγκιπάτο, ούτε βέβαια εντός αυτής της αυτονομίας που θα ονομαστεί Ανατολική Ρωμυλία. Άρα είναι ένα μικρό κομμάτι που εξαιρείται για αυτήν την ιδέα και έχει σχέση  βέβαια με τους Πομάκους που έχουμε και τώρα στη Θράκη.  Είναι καλό να το έχουμε στο μυαλό μας, γιατί αλλιώς δεν ξέρουμε το ιστορικό πλαίσιο και αυτό που αναζητούν μερικοί, ακόμα και τώρα. Όταν βλέπουμε τα πράγματα με αυτόν τον τρόπο καταλαβαίνουμε ότι θα γίνει μία αλλαγή στη συνέχεια, γιατί ουσιαστικά η Ανατολική Ρωμυλία θα υπάρξει μόνο τριάντα (30) χρόνια από το 1878 έως το 1908. Θα υπάρχουν τροποποιήσεις το 1985, το 1986, το 1991 μέχρι να φτάσουμε στο 1902, 1905 και 1906. Σας τα λέω συνοπτικά, για να έχετε μία άποψη συνολική, αλλά πρέπει να καταλάβετε ότι εκείνη την εποχή αυτό που θέλει να κάνει η Βουλγαρία είναι να ενωθεί και γι’ αυτό έχουμε μάλιστα του Κομιτατζήδες που θέλουν να έχουν αυτή την περιοχή. Μην ξεχνάμε ότι σε επίπεδο Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μιλάμε για τον Αμπντούλ Χαμίτ Β’, τον κόκκινο Σουλτάνο, ο οποίος προσέχει όλα αυτά τα δεδομένα με μεγάλη προσοχή, γιατί είναι βέβαια στην εξουσία δύο χρόνια πριν και θα παραμείνει για αρκετό καιρό, θα είναι ο υπεύθυνος για τα πρώτα μακελιά εναντίον των Αρμενίων. Επανέρχομαι λοιπόν στο πώς βλέπει τα πράγματα. Στην πραγματικότητα πάει να ενωθεί η Βουλγαρία και όταν εννοεί η Βουλγαρία να ενωθεί, εννοεί να ενσωματώσει την Ανατολική Ρωμυλία και σε αυτή την προσπάθεια που καταφέρνει, ειδικά όταν μπαίνει στη Φιλιππούπολη, θα μπει σε μία διαφοροποίηση το όλο πλαίσιο, γιατί έχει και μία διαμάχη με τη Σερβία. Άρα είναι μόνο στο τέλος του πολέμου με τη Σερβία που ο Σουλτάνος θα αποδεχτεί αυτή την ενσωμάτωση της Βουλγαρίας, η οποία ουσιαστικά θα συμπίπτει με τη Συνθήκη Βουκουρεστίου. Αυτό που έχει σημασία για να καταλάβουμε τα δικά μας δεδομένα είναι ότι όλοι οι Έλληνες που ήταν σε αυτή την περιοχή, στην Ανατολική Ρωμυλία, ουσιαστικά θα υποστούν διώξεις. Μετά το 1991 θα υπάρχει ένας νόμος ειδικά για την εκπαίδευση, άρα θα κλείσουν όλα τα σχολεία, θα αντικατασταθούν οι δάσκαλοι οι Έλληνες από Βούλγαρους και θα εξαφανισθεί από την περιοχή όλο το ελληνικό στοιχείο. Στην πραγματικότητα θα υπάρχει και κάτι χειρότερο, εφόσον θα καταστρέψουν σπίτια, μετά σχολεία, ακόμα και εκκλησίες, έτσι ώστε να είναι ένα πλαίσιο ξεκάθαρα βουλγαρικό. Είναι καλό να το έχουμε στο μυαλό μας, γιατί δεν καταλαβαίνουμε ακριβώς πώς γεννιέται η Βουλγαρία με την έννοια που την ξέρουμε. Είχε την τροποποίηση με τη Συνθήκη Αγίου Στεφάνου, δημιουργείται η Συνθήκη Βερολίνου, αλλά τροποποιείται στη συνέχεια, για να υπάρχει αυτή η ένωση. Άρα θα έχουμε λοιπόν μία αυτονομία και όπως το βλέπουμε από τα άρθρα της Συνθήκης Βερολίνου, θα μπορεί να διαχειριστεί μία παραστρατιωτική οντότητα, μία χωροφυλακή, δεν θα έχει όμως πρόσβαση στον στρατό. Ο Στρατός θα μπορεί να είναι άτακτος, να μην είναι μπάσε μουζούκηδες. Θα πρέπει να είναι τακτικός στρατός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο οποίος όμως δεν θα μπορεί να μένει επί τόπου. Όσον αφορά τώρα τα δύο σώματα που θα δημιουργηθούν, θα πρέπει να είναι πρώτα απ’ όλα γηγενείς που να κυριαρχούν πληθυσμιακά και οι αναλογίες να γίνονται σε σχέση βέβαια και με την θρησκεία. Μπορούμε να πούμε ότι όλο αυτό το πρόγραμμα ήταν προετοιμασμένο σχετικά καλά. Τελικά όμως δεν τα κατάφερε να επιζήσει, γιατί υπήρχε αυτή η απορρόφηση και όταν η Βουλγαρία θα κερδίσει τη Σερβία, στην πραγματικότητα θα σταθεροποιήσει την όλη κατάσταση και θα έχει πλέον πρόσβαση στα δύο λιμάνια στη μαύρη θάλασσα. Άρα ο διωγμός των Ελλήνων αντιπροσωπεύει πάνω-κάτω, ας το πούμε, 40.000 άτομα, τα οποία επί της ουσίας θα ενσωματωθούν στη Θεσσαλία. Είναι καλό να τα έχουμε αυτά στο μυαλό μας, γιατί μερικές φορές θεωρούμε ότι ο πληθυσμός σε μία περιοχή είναι μονολιθικός, καμία σχέση με την πραγματικότητα. Άρα στη Θεσσαλία που δεν έχει δημιουργηθεί πριν τη Συνθήκη Βερολίνου, θα δημιουργηθεί αμέσως μετά. Όλα αυτά είναι πολύ κοντινές οι αποστάσεις οι χρονικές. Θα έχουμε μία Θεσσαλία που θα ενσωματώσει αυτό το στοιχείο από την Ανατολική Ρωμυλία, όπως στη συνέχεια, αμέσως μετά ουσιαστικά, γιατί όλα αυτά θα πάρουν χρόνο, εφόσον τελειώνουν το 1908. Το 1912-1913 θα έχουμε το ανάλογο με το θέμα της Μακεδονίας και στη συνέχεια με το 1919 θα έχουμε τους Πόντιους που θα έρθουν στην περιοχή της Μακεδονίας και στην περιοχή της Θράκης. Άρα μπορούμε να πούμε ότι η περιοχή διαμορφώνεται ριζικά, καμία σχέση με το τι υπήρχε το 1840. Μετά το 1878 μπαίνουμε σε αυτές τις διαδικασίες, οι οποίες ουσιαστικά γίνονται στη συνέχεια και μέσω της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία αποτελείται από τις Μεγάλες Δυνάμεις και  είναι αυτή που θα καθορίσει την οργάνωση της περιοχής με έναν τρόπο πιο ξεκάθαρο, θα μπορούσαμε να πούμε, και πιο ευρωπαϊκό και θα πρέπει να είναι βέβαια συμβατός με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία, παρεμπιπτόντως, διατηρεί το στρατιωτικό σκέλος, αλλά διατηρεί και τα τρένα. Επιπλέον υπάρχει και κατοχικός στρατός από την πλευρά της Ρωσίας, ο οποίος θα διαμείνει εννέα (9) μήνες και θα φύγει μετά από τρεις (3) μήνες, όπως προβλέπεται από τα άρθρα της Συνθήκης Βερολίνου. Σε κάθε περίπτωση τι καταλαβαίνουμε; Καταλαβαίνουμε ότι αυτός ο πληθυσμός ο ελληνικός θυσιάστηκε σε όλη αυτή την προσπάθεια, γιατί παρόλο που δημιουργήθηκε αυτή η buffer zone, δεν κατάφεραν να παραμείνουν στην περιοχή. Εκδιώχτηκαν με έναν τρόπο βίαιο και έχουμε τα αποτελέσματα που γνωρίζουμε τώρα. Έχει ενδιαφέρον επίσης γιατί η Βουλγαρία τώρα, το νότιο μέρος της το λέει μερικές φορές Βουλγαριστάν, για να πει ότι έχει σχέση με την Τουρκία. Γιατί υπάρχουν πολλοί κάτοικοι που είναι μουσουλμάνοι. Άρα μπορούμε να πούμε ότι αυτό που έγινε στην Ελλάδα, εντός εισαγωγικών στην «Ελλάδα», γιατί τότε δεν ήταν ακόμα Ελλάδα, μετατοπίστηκε προς τη Βουλγαρία. Η Βουλγαρία ενσωμάτωσε την Ανατολική Ρωμυλία, αλλά πιο πάνω παρέμειναν και αυτοί οι κάτοικοι που είχαν μουσουλμανικό στοιχείο, το οποίο ήθελε ούτως ή άλλως η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Γιατί; Για να έχει το μουσουλμανικό τόξο τη συνεκτικότητα με τη Βοσνία και με την Αλβανία. Σε όλο αυτό το πλαίσιο, αυτό που έχει σημασία είναι ότι όταν σταματάει ο πόλεμος μεταξύ της Βουλγαρίας και της Σερβίας, γίνεται μόνο και μόνο γιατί υπάρχει και ένα casus belli από την Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία, η οποία λέει: «άμα συνεχίσετε, εγώ θα πάω με τους Σέρβους» και γι’ αυτό σταματάει η διαδικασία. Άρα καταλαβαίνουμε ότι ο περιορισμός της Βουλγαρίας έγινε με αυτόν τον τρόπο είτε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία είτε από την αλλαγή συνθήκης είτε βέβαια από την Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία. Όλο αυτό το πλαίσιο ξεκαθαρίζει μετά στη συνέχεια, εννοώ το 1885, και θα καταλήξει μέχρι το 1908 σε μία κατάσταση η οποία είναι ξεκάθαρα βουλγαρική, απλώς εμείς έχουμε χάσει τα στοιχεία μας. Είναι ενδιαφέρον να το βλέπουμε με αυτόν τον τρόπο, γιατί έγινε κάτι το ανάλογο στη Ρουμανία με τη Βουλγαρία και τα Σκόπια και βέβαια την Αλβανία σε σχέση με την Βόρεια Ήπειρο. Βλέπουμε πώς μοιάζει όλο αυτό το σύστημα. Έχει λοιπόν μεγάλο ενδιαφέρον να δούμε ότι η Συνθήκη Βερολίνου σε επίπεδο στρατηγικής ανέδειξε ένα θέμα. Πρώτον ότι  η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν έτοιμη να θυσιάσει την Κύπρο, ακόμα κι αν τη κατείχε για τριακόσια (300) χρόνια, κανένα πρόβλημα. Εννοώ από το 1571, γιατί ήθελε να έχει πρόσβαση στην Ευρώπη και στην Κεντρική Ευρώπη. Δεν τα κατάφερε δύο (2) φορές με το θέμα της Βιέννης με τις δύο (2) πολιορκίες. Τέλος πάντων, σου λέει: «θα μείνω στην περιοχή Βαλκανίων». Και τώρα αυτά που βλέπουμε στα Βαλκάνια είναι οι στρατιωτικές επιπτώσεις από αυτό το θέμα. Άρα όσοι προσπάθησαν να κοιτάξουν μόνο ιδεολογικά τα Βαλκάνια και να τα κοιτάξουν μόνο πρόσφατα, δεν έχουν καταλάβει ότι το υπόβαθρο είναι πολύ πιο περίπλοκο, πολύ πιο βαθύ και προέρχεται σε επίπεδο συνθηκών και από τη Συνθήκη Βερολίνου, η οποία θα καθορίσει όλο αυτό το πλαίσιο και θα διαμορφώσει την όλη κατάσταση με έναν ενιαίο τρόπο. Άρα δεν ήθελαν έναν κάθετο άξονα, όπως ήταν στη Συνθήκη Αγίου Στεφάνου. Ήθελαν έναν οριζόντιο άξονα, όπως έγινε στη Συνθήκη Βερολίνου. Αυτό δημιούργησε το μουσουλμανικό τόξο. Και γι’ αυτό, όταν βλέπουμε τώρα ότι έχουμε μουσουλμανικά στοιχεία στη νότια Βουλγαρία, μουσουλμανικά στοιχεία στα Σκόπια, μουσουλμανικά στοιχεία στην Αλβανία, μουσουλμανικά στοιχεία στη Βοσνία, προέρχονται από αυτά τα δεδομένα που ήρθαν να σταθεροποιήσουν αυτή την κατάσταση, για να δημιουργήσουν κάτι το οποίο ήταν, πώς να το πω, θεμελιακό, ενώ ήταν ήδη ερείπια. Δηλαδή από την πλευρά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν ήδη μία αποτυχία που δεν είχε ποτέ πρόσβαση στην Κεντρική Ευρώπη. Κατάντησε να μείνει στο επίπεδο Βαλκανίων για να διαχειριστεί αυτούς τους πληθυσμούς οι οποίοι είχαν μία μεγάλη ποικιλία, εντελώς διαφορετική και βέβαια θρησκευτικά. Και μην ξεχνάτε ότι το θρησκευτικό στοιχείο για την περιοχή για τους χριστιανούς, οι μουσουλμάνοι δεν είναι μουσουλμάνοι κλασικοί, διότι έχουν όλοι αλλαξοπιστήσει και γι’ αυτό υπάρχουν αυτές οι συγκρούσεις και γι’ αυτό βλέπουμε τα προβλήματα και στη Βουλγαρία και στα Σκόπια και στην Αλβανία και αντιπαραθέσεις που βλέπουμε τοπικά, προέρχονται από αυτές τις στάσεις που είναι διαφορετικές, γιατί ο ένας θέλει μια μεγάλη Αλβανία, ο άλλος θέλει μια μεγάλη Σερβία, ο άλλος θέλει μια μεγάλη Βουλγαρία. Μόνο μεγάλη Ελλάδα δεν είδαμε στην περιοχή. Αυτό όμως που πρέπει να καταλάβουμε εμείς τώρα που είμαστε μέσα σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο και σε ένα νατοϊκό πλαίσιο είναι να καταλάβουμε ότι αυτά δεν πρέπει να τα ξεχνάμε, διότι είναι θεμελιακά πώς λειτούργησαν. Άρα είναι καλό να τα έχουμε στο μυαλό μας για να δούμε ότι ακόμα και τώρα ζούμε τις στρατηγικές επιπτώσεις της Συνθήκης Βερολίνου, χωρίς απαραίτητα να έχει γίνει αντιληπτό σε όλους. Ενώ είναι υπαρκτές αυτές οι επιπτώσεις και τις βλέπουμε και με τις τριβές  και τις διαμάχες και με τις συγκρούσεις. Και όσοι προσπάθησαν να κλείσουν τα μάτια τους, για αν δουν τα πράγματα μόνο ιδεολογικά με μία καθυστερημένη ιδεολογία, δεν κατάλαβαν καθόλου όλο αυτό το υπόβαθρο, το οποίο έχει τεράστια σημασία, άμα θέλουμε πραγματικά να επινοήσουμε στρατηγικές λύσεις στην περιοχή, χωρίς να είναι ευάλωτες, χωρίς να αναζητούμε απλώς να είναι βιώσιμες, αλλά να είναι δίκαιες, ορθολογικές και στρατηγικές. Καλή συνέχεια.